บรรจุภัณฑ์เพื่อความปลอดภัยในระบบสายโซ่อุปทาน

ภาพที่1 a) สติ๊กเกอร์ CopperCleanTM b) ฟิล์มพอลิเอทธิลีน COPPERplus c) กล่องกระดาษลูกฟูกที่มีการเคลือบสาร Touchguard® (อ้างอิง: https://copperclean.com, https://copperplusfilm.com, https://www.dssmith.com)

ทั่วโลกกำลังเผชิญกับปัญหาด้านสาธารณสุขที่บีบให้ผู้คนต้องดำเนินชีวิตแบบวิถีใหม่การถ่ายโอนหมุนเวียนของสินค้าทั่วโลกได้รับผลกระทบอย่างหนักจากสถานการณ์ที่ไม่เคยเกิดมาก่อน ส่งผลให้วิถีการดำเนินงานในระบบสายโซ่อุปทานทั่วโลกต้องถูกประเมินอีกครั้ง อนาคตจะเป็นอย่างไร ก็ขึ้นอยู่กับผลของการจัดการและควบคุมสถานการณ์ในปัจจุบัน

บรรจุภัณฑ์ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญในการขนส่งและปกป้องสินค้าให้ถึงมือผู้บริโภคได้เข้ามามีบทบาทชัดเจนในยุค New Normal การทำให้ผู้รับสินค้าหรือผู้ที่ทำงานในโซ่อุปทานปลอดภัยจากการสัมผัสวัสดุ บรรจุภัณฑ์ และสินค้าที่ปนเปื้อน เป็นสิ่งท้าทายที่ผู้ประกอบการต้องให้ความสนใจอย่างเร่งด่วน ในขณะที่บรรจุภัณฑ์ยังคงต้องมีหน้าที่สำคัญในการปกป้องรักษาคุณภาพโดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับผลิตภัณฑ์ยาและเวชภัณฑ์ หรือสินค้าอาหารที่ผู้คนทั่วโลกให้ความสนใจท่ามกลางการระบาดของโรค COVID-19 ที่ยังคงมีความรุนแรงทั่วโลก

นับตั้งแต่เดือนมกราคม 2563 ที่องค์การอนามัยโลก (WHO) ประกาศว่าการระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (Coronavirus disease 2019 หรือ COVID-19 หรือ SARS-CoV-2) เป็นภาวะฉุกเฉินด้านสาธารณสุขที่เป็นประเด็นระหว่างประเทศ เป็นผลให้ทุกมิติของการดำเนินชีวิตของผู้คนทั่วโลกเปลี่ยนแปลงไป โดยต้องปรับตัวเข้าสู่โหมดการใช้ชีวิตแบบ “ความปกติรูปแบบใหม่” หรือ “New Normal” ในขณะที่หน่วยงานด้านสาธารณสุขและนักวิทยาศาสตร์ทั่วโลกต้องทำงานเพื่อค้นหาแนวทางแก้ไขเพื่อทำให้สถานการณ์อยู่ภายใต้การควบคุม ภาคอุตสาหกรรมรวมถึงผู้ที่ออกแบบพัฒนาบรรจุภัณฑ์เองก็ต้อง เตรียมการณ์และปรับตัวให้สอดคล้องกับสถานการณ์ดังกล่าว เนื่องจากมีการสำรวจพบว่าจำนวนคำสั่งซื้ออาหารและสินค้าทั่วโลกลดลง เพราะผู้บริโภคกังวลเกี่ยวกับการปนเปื้อนข้ามของเชื้อ SARS-CoV-2 บนพื้นผิวของวัสดุบรรจุภัณฑ์ (Li et al., 2020) และความกลัวนี้อาจขยายไปถึงการขนส่งทั่วโลกเช่นกัน ถึงแม้ในปัจจุบันจะยังไม่มีการรายงานกรณีจริงที่เกี่ยวกับการแพร่เชื้อ COVID-19 ผ่านพื้นผิวของบรรจุภัณฑ์ได้ แต่ประเด็นดังกล่าวก็ยังคงเป็นที่ถกเถียงกันอยู่ในแวดวงสาธารณสุข โดยองค์การอาหารและการเกษตรแห่งสหประชาชาติ [FAO] และองค์การอนามัยโลก [WHO] ได้เสนอว่าการสัมผัสบรรจุภัณฑ์อาหารหรือภาชนะที่ปนเปื้อนเชื้อ SARS-CoV-2 มีโอกาสส่งเชื้อเข้าสู่ร่างกาย ผ่านทางปาก จมูก หรือตาได้ (FAO & WHO, 2020) เนื่องจากเชื้อดังกล่าวมีโอกาสดำรงชีวิตอยู่บนพื้นผิวต่างๆ ได้เป็นระยะเวลานาน เช่น ดำรงอยู่บนกล่องกระดาษลูกฟูก เช่น กล่องไปรษณีย์ได้นาน 24 ชั่วโมง หรือบนพื้นผิวพลาสติกได้นานมากถึง 72 ชั่วโมงหรือประมาณ 3 วัน (Van Doremalen et al., 2020) ในขณะที่รายงานทางการแพทย์บ่งชี้ว่าทองแดงเป็นโลหะชนิดเดียวที่เชื้อไวรัสจะมีชีวิตอยู่ได้สั้นที่สุด คือประมาณ 20 นาที - 4 ชั่วโมง (ขึ้นอยู่กับปริมาณสารทองแดง) (Corpet, 2021) จากสถานการณ์ทั้งหมดที่กล่าวมานี้ ทำให้แวดวงการวิจัยและพัฒนาบรรจุภัณฑ์จำเป็นต้องตื่นตัวอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ เพื่อตอบสนองต่อความต้องการที่จะลดความเสี่ยงในการสัมผัสเชื้อของผู้บริโภค

ทีมนักวิจัยจากวิทยาลัยวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัย West Texas A&M เมืองแคนยอน รัฐเท็กซัส ได้พัฒนาสติ๊กเกอร์ (sticker) ที่มีส่วนประกอบของทองแดง (ภาพที่ 1a) โดยการวิจัยรายงานผลว่า Copper CleanTM สติ๊กเกอร์ทองแดงมีคุณสมบัติยับยั้งและทำลายเชื้อจุลินทรีย์กลุ่มแบคทีเรีย เชื้อรา และไวรัสได้ สามารถนำไปติดบนพื้นผิววัสดุได้หลากหลายเพื่อช่วยยับยั้งการแพร่กระจายของเชื้อ COVID-19 ถึงแม้ผลการศึกษาจะแสดงผลที่ดีมาก แต่ทีมวิจัยก็ยังกังวลว่าสติ๊กเกอร์ดังกล่าว อาจจะยังคงไม่สามารถแก้ปัญหาใรระดับโลกได้ (Marks, 2020) เช่นเดียวกับ COPPERplus แผ่นฟิล์มพลาสติกพอลิเอทธิลีนที่มีส่วนผสมของทองแดงซึ่งถูกพัฒนาขึ้นโดยบริษัทในประเทศเกาหลีใต้ (ภาพที่ 1b) และได้รับการรับรองจากองค์การอาหารและยาแห่งสหรัฐอเมริกา (US-FDA) ว่ามีความสามารถในการฆ่าเชื้อโรคจากการสัมผัสได้ จึงสามารถนำมาประยุกต์ใช้กับร้านอาหารเพื่อการห่อหุ้มโต๊ะ ถาดอาหาร หรือเมนูรายการอาหารที่มีลูกค้าสัมผัสบ่อย

รายงานจาก Data Bridge Market Research แสดงให้เห็นว่าสถานการณ์การแพร่ระบาดที่ผ่านมาในปี 2020 ส่งผลให้ความต้องการบรรจุภัณฑ์กล่องกระดาษลูกฟูกทั่วโลกเกิดการชะลอตัว เนื่องจากความต้องการสินค้าอุปโภคบริโภคและวัตถุดิบในอุตสาหกรรมลดลง ส่งผลให้ความต้องการบรรจุภัณฑ์กล่องกระดาษลูกฟูกในภาคอุตสาหกรรมลดลงตามมา แต่ในทางตรงข้าม กลับพบว่าการที่ผู้บริโภคไม่สามารถออกไปจับจ่ายซื้อของได้ตามปกติ ทำให้การพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ (E-Commerce) หรือการซื้อของออนไลน์ เติบโตขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทั่วโลก ส่งผลให้อุตสาหกรรมบรรจุภัณฑ์กล่องกระดาษลูกฟูกยังสามารถประคับประคองไว้ได้ (Data Bridge Market Research, 2020; Overstreet, 2021) เพื่อขจัดความกังวลใจของผู้รับสินค้าผ่านระบบไปรษณีย์ บริษัท DS Smith ผู้ให้บริการบรรจุภัณฑ์กระดาษลูกฟูกที่มีชื่อเสียงของยุโรป (หลังจากการเข้าซื้อกิจการต่อจาก Grupo Lantero ผู้ผลิตบรรจุภัณฑ์กระดาษลูกฟูกที่มีชื่อเสียงในประเทศสเปน) ได้ทำการพัฒนาและจดสิทธิ์บัตรเทคโนโลยีที่ชื่อว่า Touchguard® ซึ่งเป็นสารเคลือบที่สามารถพ่นหรือทาลงบนบรรจุภัณฑ์สำหรับกล่องไปรษณีย์ (ภาพที่ 1c) กล่องสินค้าอุปโภคบริโภค บรรจุภัณฑ์ทุติยภูมิ (secondary pack) หรือแม้กระทั่งบรรจุภัณฑ์สำหรับการตั้งแสดงสินค้า (shelf-ready pack) ถึงแม้ปัจจุบันยังไม่มีรานงานผลว่า Touchguard® สามารถทำลายเชื้อ SARS-CoV-2 ได้อย่างชัดเจน แต่ผลการวิจัยที่มีอยู่แสดงให้เห็นว่า Touchguard® มีประสิทธิภาพในการฆ่าเชื้อแบคทีเรียและไวรัสได้หลายชนิด รวมถึงไวรัสในตระกูลเดียวกับ SARS-CoV-2 (DS Smith, 2020)

 

นอกจากบรรจุภัณฑ์จะเข้ามามีบทบาทในการลดโอกาสการปนเปื้อนเชื้อของผู้ใช้งานสินค้าและผลิตภัณฑ์ผ่านการใช้สารต้านหรือฆ่าเชื้อจุลินทรีย์แล้ว การออกแบบทางโครงสร้าง (Structural design) เพื่ออำนวยความสะดวกต่อการใช้งานของบุคลากรทางการแพทย์ที่ช่วยให้การทำงานคล่องขึ้นในสภาวะเร่งรีบ หรือการออกแบบที่ช่วยลดจำนวนครั้งการสัมผัสด้วยเทคโนโลยีระบบไร้สัมผัส (touchless) เพื่อลดการส่งผ่านเชื้อ ก็กำลังเข้ามามีบทบาทสำคัญต่อการพัฒนาบรรจุภัณฑ์ บริษัท Spindiag GmbH ผู้ผลิตยาและชุดทดสอบแบบเร่งด่วน และบริษัท Faller Packaging ผู้ผลิตบรรจุภัณฑ์ ประเทศเยอรมนี ได้พัฒนาบรรจุภัณฑ์กล่องกระดาษชื่อ EasyTake Box สำหรับชุดตรวจเร่งด่วนทางการแพทย์สำหรับผู้ติดเชื้อ COVID-19 โดยกล่องดังกล่าวได้รับการออกแบบมาเพื่อให้บุคลากรทางการแพทย์ในโรงพยาบาลสามารถหยิบอุปกรณ์หลอด cartridges สำหรับการทดสอบได้อย่างง่ายดายและรวดเร็วด้วยมือเพียงข้างเดียว และมีการเจาะช่องหน้าต่างเพื่อให้เห็นจำนวนชุดทดสอบที่คงเหลือด้านใน (ภาพที่ 2) รูปทรงยังช่วยให้ประหยัดพื้นที่ในการจัดเรียงขณะขนส่ง เทียบกับบรรจุภัณฑ์แบบเดิมที่ตัวอย่างชุดทดสอบบรรจุอยู่ในถาดพลาสติกและหยิบสินค้าจากด้านบนลงไปด้านล่าง ยากต่อการตรวจสอบจำนวนชุดทดสอบที่เหลือในกล่อง และการหยิบชุดทดสอบอาจจำเป็นต้องใช้มือทั้งสองข้าง (Fuller Packaging, 2021)

สังคมไร้การสัมผัส กลายเป็นหนึ่งในโหมดการใช้ชีวิตแบบ new normal เนื่องจากผู้บริโภคให้ความสำคัญกับการสัมผัสสิ่งของต่าง ๆ อย่างระมัดระวังมากยิ่งขึ้น โดยเลือกที่จะไม่สัมผัสสินค้า สิ่งของ หรือจุดสัมผัสต่าง ๆ ที่มีคนสัมผัสกันเป็นจำนวนมาก ทำให้การพัฒนาและออกแบบบรรจุภัณฑ์จำเป็นต้องคำนึงถึงพฤติกรรมใหม่ดังกล่าว การนำเทคโนโลยีบรรจุภัณฑ์อัจฉริยะ (smart packaging) เข้ามาช่วยให้การเลือกซื้อสินค้าของผู้บริโภค เป็นการส่งเสริมระบบการซื้อสินค้าแบบไร้สัมผัสหรือที่เรียกว่า Touchless ยกตัวอย่างเช่น ในสถานการณ์ปกติ ผู้บริโภคมักจะหยิบจับสินค้าจากชั้นตั้งวางสินค้าเพื่ออ่านรายละเอียดต่างๆ บนบรรจุภัณฑ์ แต่เมื่อพฤติกรรมของผู้บริโภคเปลี่ยนไป ผู้ผลิตสินค้าก็จำเป็นต้องทำการปรับเปลี่ยน โดยอาจเพิ่มการให้ข้อมูลบนบรรจุภัณฑ์ผ่านบาร์โค้ดแบบ 2 มิติ (QR code) โดยออกแบบให้บาร์โค้ดดังกล่าวถูกแสดงอยู่บนด้านหน้าของบรรจุภัณฑ์ เพื่อให้ผู้บริโภคเข้าถึงข้อมูลรายละเอียดสินค้าได้ โดยการสแกนข้อมูลผ่านมือถือแบบไม่ต้องสัมผัสสินค้า

แม้จะมีข่าวดีเกี่ยวกับวัคซีน COVID-19 ที่จะสามารถช่วยยับยั้งการแพร่กระจายของโรคได้ แต่หนึ่งในประเด็นที่หลายฝ่ายกังวล คือ เรื่องของการขนส่งและจัดเก็บวัคซีน ซึ่งเป็นขั้นตอนที่ต้องให้ความสำคัญอย่างมาก ไม่เช่นนั้นวัคซีนก็อาจกลายเป็นเพียงน้ำธรรมดาเพราะสิ้นประสิทธิภาพ จากกรณีที่มีรายงานว่าพบวัคซีน COVID-19 ของบริษัทโมเดอร์นา (Moderna) กว่า 2,000 โดส ถูกจัดเก็บในอุณหภูมิต่ำเกินไประหว่างการขนส่งและจัดเก็บในประเทศสวีเดน ถึงแม้จะยังไม่มีรายงานว่าวัคซีนมีโอกาสเสื่อมคุณภาพจากการจัดเก็บที่อุณหภูมิต่ำกว่ามาตรฐานหรือไม่ แต่ก็ส่งผลให้วัคซีนล็อตดังกล่าวไม่สามารถถูกกระจายต่อไปยังศูนย์ให้บริการได้ (Reuters, 2021) หรือจากกรณีที่เภสัชกรคนหนึ่งในโรงพยาบาล Aurora Health Care Medican Group รัฐวิสคอนซินของสหรัฐ ถูกจับกุม หลังจากตั้งใจทำลายวัคซีนต้าน COVID-19 ให้เสียหาย โดยการนำวัคซีนออกมาจากตู้แช่ของโรงพยาบาล มาทิ้งไว้ข้างนอก ทำให้วัคซีนใช้การไม่ได้มากกว่า 500 โดส (Steve and Rebecca, 2021) ส่งผลให้การควบคุมดูแลเฝ้าสังเกตการณ์อุณหภูมิของวัคซีนเป็นเรื่องที่จำเป็น เทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องกับการควบคุม และตรวจวัดการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิของสินค้าระหว่างการขนส่ง การเก็บรักษา และแสดงสถานะแจ้งเตือนผู้ใช้งาน เช่น บรรจุภัณฑ์อัจฉริยะจึงได้รับความสนใจ

การปกป้องวัคซีนให้มีคุณภาพพร้อมใช้งานเป็นเรื่องที่มีความจำเป็นอย่างมาก ยิ่งในสถานการณ์ที่ทั่วโลกกำลังขาดแคลนและมีความต้องการวัคซีนสูง บริษัท Chromatic Technologies Inc. (CTI) ได้ร่วมมือกับ American Thermal Instruments (ATI) ในเมืองเดย์ตัน รัฐโอไฮโอ บริจาคเทคโนโลยีตรวจวัดอุณหภูมิ ตรวจสอบการปนเปื้อนและการปลอมแปลงที่สามารถพิมพ์ผลตรวจได้ (Printable temperature, Tampering and Authentication technology) (ภาพที่ 3) เพื่อป้องกันการปลอมแปลงและตรวจสอบการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิของยาใหม่ทั้งหมดที่ใช้ในการรักษาโรค COVID-19 โดยผู้นำเทคโนโลยีนี้ไปใช้ ไม่จำเป็นต้องเสียค่าใช้จ่าย (FREE-OF-CHARGE) ทั้งนี้บริษัทดังกล่าวมีเป้าหมาย คือ การปกป้องยาที่กำลังถูกแจกจ่ายไปยังบุคลากรทางการแพทย์และเจ้าหน้าที่สาธารณสุขอย่างน้อย 100 ล้านหน่วย สำหรับการบริจาคครั้งนี้ คิดเป็นมูลค่า 5 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (Eidal, 2020)

ภาพที่ 3 a) BlindSpotz™ Freeze Alert Sensor และ b) BlindSpotz™ High Heat Sensor (อ้างอิง: https://www.ctiinks.com/newsroom)

 

ณ วันนี้ ถึงแม้สถานการณ์การระบาดของโรคติดเชื้อไวรัส COVID-19 ทั่วโลกยังไม่คลี่คลาย กิจกรรมหลายๆ อย่างในระบบสายโซ่อุปทานยังคงหยุดชะงักหรือชะลอตัว และความยาวนานของสถานการณ์วิกฤตนี้ส่งผลให้รูปแบบการดำเนินชีวิตรวมถึงพฤติกรรมการซื้อของผู้บริโภคเปลี่ยนแปลงไปอย่างถาวร ภาคอุตสาหกรรมที่มีแนวโน้มได้รับประโยชน์จึงควรต่อยอดพัฒนาศักยภาพของตนให้เพิ่มมากขึ้น อุตสาหกรรมบรรจุภัณฑ์ซึ่งได้รับผลเช่นเดียวกับอุตสาหกรรมอื่นๆ จากการเผชิญกับแรงกดดันในตลาดควรนำเทคโนโลยีหรือนวัตกรรมเข้ามาช่วย เพื่อตอบสนองความต้องการของตลาดและผู้บริโภคให้ดีขึ้น ทั้งยังเป็นการสร้างความยั่งยืนให้กับธุรกิจในระบบสายโซ่อุปทานหลังสถานการณ์ดังกล่าวคลี่คลายลง

 

เอกสารอ้างอิง
Corpet, D.E., 2021. Why does SARS-CoV-2 survive longer on plastic than on paper? Medical Hypotheses 146, 110429.
Data Bridge Market Research, 2020. COVID-19 impact on corrugated packaging in the materials and packaging industry. https://www.databridgemarketresearch.com/covid-19-resources/covid-19-impact-on-corrugated-packaging-in-the-materials-and-packaging-industry. (Accessed April 2021).
DS Smith, 2020. DS Smith to launch virus-resistant packaging. https://www.dssmith.com/us/packaging/about/media/news-press-releases/2020/12/ds-smith-to-launch-virus-resistant-packaging. (Accessed April 2021).
Eidal, L., 2020. Chromatic technologies’ scientists join fight against COVID-19 virus. https://www.ctiinks.com/post/chromatic-technologies-scientists-join-fight-against-covid-19-virus?fbclid=IwAR2PNEzWo0Ccbn_pfkZSu09oi6y3XrUllAHRrk1qvauQSDvBGYwOFqvvIic. (Accessed April 2021).
FAO & WHO, 2020. COVID-19 and food fafety: guidance for food businesses: interim guidance, 07 April 2020, Interim Guidance. World Health Organization, Geneva.
Fuller Packaging, 2021. Intelligent packaging for rapid COVID-19 testing. https://www.faller-packaging.com/en/current/news/intelligent-packaging-for-rapid-covid-19-testing. (Accessed April 2021).
Li, C., Mirosa, M., Bremer, P., 2020. Review of online food delivery platforms and their impacts on sustainability. Sustainability 12(14), 5528.
Marks, M., 2020. How copper stickers might reduce COVID-19 risk. https://www.texasstandard.org/stories/how-copper-stickers-might-reduce-covid-19-risk/. (Accessed April 2021).
Overstreet, K., 2021. COVID trickle-down tied to potential corrugated shortage. https://www.packworld.com/covid-19/article/21232667/covid-trickledown-tied-to-potential-corrugated-shortage. (Accessed April 2021).
Reuters, 2021. Sweden gives 1,000 people COVID-19 shots kept at too low temperature. https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-vaccine-sweden-idUSKBN29R1QL. (Accessed April 2021).
Steve, G., Rebecca, S., 2021. Wisconsin pharmacist arrested on charges of sabotaging COVID vaccine doses. https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-usa-pharmacist-idUSKBN2961YF. (Accessed April 2021).
Van Doremalen, N., Bushmaker, T., Morris, D.H., Holbrook, M.G., Gamble, A., Williamson, B.N., Tamin, A., Harcourt, J.L., Thornburg, N.J., Gerber, S.I., 2020. Aerosol and surface stability of SARS-CoV-2 as compared with SARS-CoV-1. New England Journal of Medicine 382(16), 1564-1567

ทั่วโลกกำลังเผชิญกับปัญหาด้านสาธารณสุขที่บีบให้ผู้คนต้องดำเนินชีวิตแบบวิถีใหม่การถ่ายโอนหมุนเวียนของสินค้าทั่วโลกได้รับผลกระทบอย่างหนักจากสถานการณ์ที่ไม่เคยเกิดมาก่อน ส่งผลให้วิถีการดำเนินงานในระบบสายโซ่อุปทานทั่วโลกต้องถูกประเมินอีกครั้ง อนาคตจะเป็นอย่างไร ก็ขึ้นอยู่กับผลของการจัดการและควบคุมสถานการณ์ในปัจจุบัน

บทความโดย
ดร. ณัฐทินี บำบัดสรรพโรค

ภาควิชาเทคโนโลยีการบรรจุและวัสดุ คณะอุตสาหกรรมเกษตร

มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์